Shish (Assit) Prognozi Kalkulyatori
Bemor laboratoriya ko'rsatkichlarini kiriting va avtomatik tarzda shish prognozini aniqlang. Tizim SAAG (Serum-Ascites Albumin Gradient), Child-Pugh va MELD skorlarini hisoblab, 1-yillik o'lim xavfini baholaydi.
Kirish
Suv-elektrolit almashinuvi organizmning homeostazini ta'minlovchi eng muhim jarayonlardan biridir. Ushbu almashinuvning buzilishi turli xil patologik holatlarga olib kelishi mumkin, jumladan, shishlarning rivojlanishiga sabab bo'ladi.
Muhim eslatma: Inson organizmidagi suvning 60-70% ni tashkil etadi. Suvning to'g'ri taqsimlanishi va elektrolit muvozanati hayot uchun zarurdir.
Suv-Elektrolit Almashinuvining Asoslari
Organizmdagi Suvning Taqsimlanishi
Inson tanasidagi suv ikki asosiy bo'lakka bo'linadi:
Hujayra ichidagi suyuqlik (IHF)
Tana massasining 40% ni tashkil etadi. Asosan kaliy (K+) va magniy (Mg2+) ionlarini o'z ichiga oladi.
Hujayra tashqarisidagi suyuqlik (EHF)
Tana massasining 20% ni tashkil etadi. Asosan natriy (Na+) va xlor (Cl-) ionlarini o'z ichiga oladi.
Asosiy Elektrolitlar
| Elektrolit |
Normal qiymati |
Asosiy joylashuvi |
Vazifasi |
| Natriy (Na+) |
135-145 mmol/l |
Hujayra tashqarisi |
Osmotik bosim, nerv impulslarini o'tkazish |
| Kaliy (K+) |
3.5-5.5 mmol/l |
Hujayra ichida |
Membrana potentsiali, yurak faoliyati |
| Xlor (Cl-) |
95-105 mmol/l |
Hujayra tashqarisi |
Kislota-asos muvozanati |
| Kaltsiy (Ca2+) |
2.1-2.6 mmol/l |
Hujayra tashqarisi |
Suyak tuzilishi, muskul qisqarishi |
| Magniy (Mg2+) |
0.7-1.0 mmol/l |
Hujayra ichida |
Fermentlar faoliyati |
Suv-Elektrolit Almashinuvining Buzilishlari
1. Gipernatremiya (Natriy ortiqchasi)
Ta'rif: Qon zardobida natriy konsentratsiyasi 145 mmol/l dan yuqori bo'lishi.
Sabablari:
- Suvning yetarli iste'mol qilinmasligi
- Ortiqcha terlash
- Diabetes insipidus
- Gipertenziv natriy eritmalari yuborilishi
- Buyrak kasalliklari
Klinik ko'rinishlari:
- Chanqash hissi
- Bosh og'rig'i
- Chalkashlik
- Sudorga moyillik
- Koma (og'ir hollarda)
2. Giponatremiya (Natriy yetishmasligi)
Ta'rif: Qon zardobida natriy konsentratsiyasi 135 mmol/l dan past bo'lishi.
Sabablari:
- Ortiqcha suv iste'mol qilish
- Qusish va diarreya
- Diuretiklar qo'llash
- Yurak yetishmovchiligi
- Jigar sirozi
- SIADH (antidiuretik gormon nomaqbul sekretsiyasi sindromi)
Klinik ko'rinishlari:
- Zaiflik
- Bosh og'rig'i va bosh aylanishi
- Muskul kramplari
- Nausea va qusish
- Miyada shish paydo bo'lishi
3. Giperkalemiya (Kaliy ortiqchasi)
Xavfli holat! Kaliy konsentratsiyasi 5.5 mmol/l dan yuqori. Yurak ritmi buzilishiga olib kelishi mumkin.
Sabablari:
- Buyrak yetishmovchiligi
- Addison kasalligi
- Hujayra parchalanishi (gemoliz, rabdomioliz)
- Kaliy preparatlarining ortiqcha yuborilishi
- ACE inhibitorlari va kaliy tejovchi diuretiklar
Klinik ko'rinishlari:
- Muskul zaifligŃ–
- Pareziya
- Aritimiyalar
- Yurak to'xtashi (og'ir hollarda)
4. Gipokalemiya (Kaliy yetishmasligi)
Ta'rif: Qon zardobida kaliy konsentratsiyasi 3.5 mmol/l dan past bo'lishi.
Sabablari:
- Diarreya va qusish
- Diuretiklar qo'llash
- Kortikosteroidlar ta'siri
- Yetarli iste'mol qilinmasligi
- Buyrak kasalliklari
Klinik ko'rinishlari:
- Muskul zaifligŃ–
- Qabziyat
- Yurak ritmining buzilishi
- Charchoq
Shishlarning Rivojlanishi
Shish (edema) - bu to'qimalarda va serozli bo'shliqlarda suyuqlikning ortiqcha to'planishi natijasida hosil bo'ladigan patologik holat.
Shishlarning Patogenezi
1. Gidrostatik bosim ortishi
Qon tomirlarida bosim ko'tarilishi natijasida suyuqlik to'qimalarga o'tadi. Yurak yetishmovchiligi, venoz trombozdĐ° kuzatiladi.
2. Kolloid osmotik bosim pasayishi
Qonda oqsil miqdori kamayishi, ayniqsa albumin kamayishi, suyuqlikni qon tomirlarida ushlab turolmaydi.
3. Limfa drenajining buzilishi
Limfa tomirlarining tiqilib qolishi yoki shikastlanishi natijasida suyuqlik to'qimalarda to'planadi.
4. Tomir devorining o'tkazuvchanligining ortishi
Yallig'lanish, allergiya, toksik ta'sirlarda tomir devorlari suyuqlik va oqsillarni o'tkazadi.
Shishlarning Turlari
1. Yurak shishlari
Xususiyatlari:
- Sekin rivojlanadi
- Pastki tananing qismlaridan boshlanadi (oyoqlar, to'piqlar)
- Jigar kattalashadi
- Yurak yetishmovchiligining boshqa belgilari mavjud
2. Buyrak shishlari
Xususiyatlari:
- Tez rivojlanadi
- Yuzda, ko'z qovoqlarida boshlanadi
- Yumshoq, harakatchan
- Siydikda oqsil va erittrotsitlar topiladi
3. Jigar shishlari
Xususiyatlari:
- Qorin bo'shlig'ida suyuqlik to'planishi (assit)
- Oyoqlarda shishlar
- Jigar funksiyasining buzilish belgilari
- Portlal gipertenziya
4. Limfogen shishlar (limfostaz)
Xususiyatlari:
- Qattiq, terini siqish qiyin
- Limfa tugunlari shikastlanish zonasida
- Cheklanat karakterda
5. Allergik shishlar
Xususiyatlari:
- Juda tez rivojlanadi
- Quincke shishi - yuz, bo'g'iz shishi
- Xavfli, chunki nafas yo'llarini to'sishi mumkin
- Allergenik bilan aloqa tarixida
Kolloid Osmotik Bosimning Ahamiyati
Kolloid osmotik bosim (onkotik bosim) - bu qon zardobidagi oqsillar, ayniqsa albuminlar tomonidan hosil qilinadigan bosimdir. Bu bosim suyuqlikni qon tomirlarida ushlab turishga yordam beradi.
Kolloid Osmotik Bosimning Normal Ko'rsatkichlari
| Parametr |
Normal qiymat |
| Umumiy qon oqsili |
65-85 g/l |
| Albumin |
35-50 g/l |
| Kolloid osmotik bosim |
25-30 mm.sim.ust |
Starling Qonuni
Kapillyarlar orasida suyuqlik almashinuvi Starling qonuniga asoslanadi:
Netto filtratsiya = (Pgidrostatik - Ponkotik) kapillyarlarda - (Pgidrostatik - Ponkotik) to'qimalarda
Bu qonun kapillyar arterial uchida suyuqlik chiqishi va venoz uchida qaytib so'rilishini tushuntiradi.
Kolloid Osmotik Bosimning Shish Rivojlanishidagi Roli
1. Gipoproteinemiya va Shishlar
Qonda oqsil, xususan albumin miqdorining kamayishi kolloid osmotik bosimni pasaytiradi va shishlarga olib keladi.
Gipoproteinemiyaning sabablari:
- Yetarli sintez qilinmasligi:
- Jigar sirozi
- Xronik gepatit
- Och qolish
- Malabsorbtsiya
- Ortiqcha yo'qolishi:
- Nefrotik sindrom (buyrak orqali oqsil yo'qolishi)
- Kuyishlar
- Ekssudativ enteropatiya
2. Nefrotik Sindrom va Kolloid Osmotik Bosim
Nefrotik sindromda buyrak glomerullari shikastlanib, katta miqdorda oqsil (kuniga 3.5g dan ortiq) siydik bilan chiqarib yuboriladi.
Nefrotik sindromning patogenezi:
- Glomerulyar membrananing o'tkazuvchanligining ortishi
- Siydik bilan albumin yo'qolishi (proteinuriya)
- Qonda albumin konsentratsiyasi pasayadi (gipoalbuminemiya)
- Kolloid osmotik bosim pasayadi
- Suyuqlik qon tomirlaridan to'qimalarga o'tadi
- Umumiy shishlar rivojlanadi
3. Jigar Sirozi va Kolloid Osmotik Bosim
Jigar sirozi albumin va boshqa oqsillar sintezining buzilishiga olib keladi.
Jigar sirozida shishlarning patogenezi:
- Jigar hujayralari funktsiyasining buzilishi
- Albumin sintezi kamayadi
- Gipoalbuminemiya rivojlanadi
- Kolloid osmotik bosim pasayadi
- Portal gipertenziya rivojlanadi
- Qorin bo'shlig'ida suyuqlik to'planadi (assit)
- Oyoqlarda periferik shishlar paydo bo'ladi
4. Och Qolish va Kwashiorkor
Uzoq muddatli oqsil yetishmasligi kam rivojlangan mamlakatlarda bolalarda kwashiorkor kasalligiga olib keladi.
Kwashiorkor belgilari:
- Og'ir gipoalbuminemiya
- Umumiy shishlar
- O'sish va rivojlanishning sekinlashuvi
- Immunitet pasayishi
Kolloid Osmotik Bosimni Normallashtirishning Ahamiyati
Klinik amaliyotda qo'llanilishi:
- Albumin infuziyasi: Kolloid osmotik bosimni tiklash uchun albumin eritmalari yuboriladi
- Gipovolemiyani davolash: Operatsiyalardan keyin, shok holatlarida
- Assit davolashda: Jigar sirozi bemorlarda albumin infuziyasi bilan birga parasentez
- Nefrotik sindrom: Asosiy kasallikni davolash va ehtiyotkorlik bilan albumin infuziyasi
Davolash Tamoyillari
1. Suv-Elektrolit Balansi Buzilishlarini Davolash
Gipernatremiyani davolash:
- Gipoton eritmalar (0.45% NaCl)
- Asta-sekin korreksiya qilish (24-48 soat davomida)
- Asosiy sababni bartaraf etish
Giponatremiyani davolash:
- Suyuqlik cheklash
- Gipertenziv natriy eritmasi (og'ir hollarda)
- Asta-sekin korreksiya qilish (demielinizatsiyani oldini olish uchun)
Giperkalemiyani davolash:
Favqulodda holat! Tezkor choralar:
- Kaltsiy glyukonat (yurakni himoya qilish)
- Insulin + glyukoza (kaliyni hujayralarga kiritish)
- Beta-2-agonistlar
- Natriy bikarbonat
- Gemodializ (og'ir hollarda)
Gipokalemiyani davolash:
- Kaliy preparatlari per os
- Intravenoz kaliy eritmasi (sekin, ehtiyotkorlik bilan)
- Asosiy sababni bartaraf etish
2. Shishlarni Davolash
Umumiy tamoyillar:
- Diuretiklar:
- Halqa diuretiklari (furosemid) - kuchli ta'sir
- Tiazidlar - o'rtacha ta'sir
- Kaliy tejovchi diuretiklar (spironolakton)
- Tuz va suyuqlikni cheklash
- Asosiy kasallikni davolash:
- Yurak yetishmovchiligi
- Buyrak kasalliklari
- Jigar sirozi
Maxsus holatlar:
Albumin infuziyasi ko'rsatmalari:
- Og'ir gipoalbuminemiya (albumin < 20 g/l)
- Nefrotik sindrom (ehtiyotkorlik bilan)
- Jigar sirozida assit + SBP (spontan bakterial peritonit)
- GepatoRenal sindrom
3. Kolloid Osmotik Bosimni Tiklash
| Preparat |
Ko'rsatmalar |
Afzalliklari |
| 20% Albumin |
Og'ir gipoalbuminemiya, assit |
Kolloid osmotik bosimni tez oshiradi |
| 5% Albumin |
Gipovolemiya, shok |
Hajmni to'ldirish va onkotik bosimni oshirish |
| Kristalloidlar |
Degidratatsiya, elektrolitlar yo'qolishi |
Arzon, oson |
| Sintetik kolloidlar |
Operatsion davr |
Uzoq ta'sir |
4. Monitoring va Nazorat
Davolashning samaradorligini baholash:
- Kundalik vaznni o'lchash
- Kirim-chiqim balansini nazorat qilish
- Elektrolitlar konsentratsiyasini tekshirish
- Albumin darajasini kuzatish
- Klinik holatni baholash
- Buyrak va jigar funktsiya testlari
Oxirgi Natijalar Tarixi
Tizimda saqlangan oxirgi 10 ta hisoblash natijalari.
| Sana/Vaqt |
Bemor |
Yosh |
SAAG |
Child-Pugh |
MELD |
O'lim xavfi |
| 2025-11-05 05:39:13 |
Musurmonov |
50 |
3.00 |
B (O'rtacha)
|
23 |
60.0%
|
| 2025-11-05 05:38:43 |
Asliddin musirmonov |
50 |
3.00 |
A (Yengil)
|
6 |
15.0%
|
| 2025-11-05 05:37:18 |
Asliddin musirmonov |
25 |
3.00 |
A (Yengil)
|
6 |
15.0%
|